28 Ιουν 2010

Η γλώσσα της πλειονότητας στο κράτος των Σκοπίων




Κάνετε αριστερό κλικ εδώ





Σχετικές αναρτήσεις

1. Ο Νικόλαος Ανδριώτης για τους αρχαίους Μακεδόνες και την αρχαία μακεδονική γλώσσα
2. Η γλώσσα της πλειονότητας στο κράτος των Σκοπίων



Άλλες αναρτήσεις με ιστορικό και γλωσσολογικό περιεχόμενο

Το αλφάβητο: Αλφάβητο, και αλφαβητική γραφή 






Η γλώσσα της πλειονότητας στο κράτος των Σκοπίων


Και αυτό το θέμα έχει αναπτυχθεί διεξοδικά από το Νικόλαο Ανδριώτη στο βιβλίο του "Το ομόσπονδο κράτος των Σκοπίων και η γλώσσα του" 1960. Το βιβλίο έχει μεταφρασθεί στα αγγλικά και στα γερμανικά και υπάρχει στη Μπενάκειο Βιβλιοθήκη. Εδώ γίνεται μια συνοπτική παρουσίαση του θέματος βασισμένη σχεδόν αποκλειστικά σε αυτό το βιβλίο.

Η γλώσσα της πλειονότητας στο κράτος των Σκοπίων ονομάζεται μακεδονική από εκείνους που τη μιλούν και από πολλούς ξένους. Έχουμε δεί όμως ότι η γλώσσα των αρχαίων Μακεδόνων ήταν ελληνική γλώσσα ενώ είναι γενικά δεκτό ότι η λεγόμενη μακεδονική γλώσσα ανήκει στον κλάδο των νότιων σλαβικών γλωσσών μαζί με τη σερβοκροατική, τη σλοβενική και τη βουλγαρική, και κατά την Μπριτάννικα, είναι πολύ περισσότερο συγγενής με τη βουλγαρική (εγκυκλοπαίδεια Britannica 2007)1. Όλες αυτές οι γλώσσες προέρχονται από την παλαιότερη σλαβονική. Η γλώσσα τους έχει δεχθεί ισχυρές επιρροές και από την ελληνική γλώσσα αλλά κυρίως ή μόνο στο λεξιλόγιο.
Το θέμα που παρουσιάζεται εδώ, είναι το πώς θα ήταν εύλογο να ονομάζεται η γλώσσα της πλειονότητας στο κράτος των Σκοπίων. Συμπληρωματικά εξετάζεται και το μέγεθος της επίδρασης της ελληνικής γλώσσας σε αυτό το γλωσσικό ιδίωμα και το πώς εξηγείται αυτή η επίδραση.

Σε σχέση με το πρώτο θέμα ο Νικόλαος Ανδριώτης παρατηρεί ότι

- Το σλαβικό ιδίωμα του κράτους των Σκοπίων γενεαλογικά ανήκει σε μια βουλγαρομακεδονική ενότητα και κατάγεται κατ' ευθείαν από ένα γλωσσικό ιδίωμα που μιλούσαν οι Σλάβοι τον 9o - 10o αιώνα στη βόρεια Μακεδονία. Σε αυτό το ιδίωμα είχαν μεταφράσει την Αγία Γραφή ο Κύριλλος και ο Μεθόδιος.

-Τα κοινά γνωρίσματά του με τη σερβική δεν είναι ούτε γενεαλογικά, ούτε παλαιά, αλλά οφείλονται σε όψιμη επίδραση που χρονολογείται από τότε που ο Στέφανος Δουσάν, ηγεμόνας της Σερβίας (1331-1345), έθεσε μεγάλο τμήμα της περιοχής της Μακεδονίας υπό σερβική διοίκηση, η οποία χρησιμοποιούσε τη σερβική γλώσσα και υπήγαγε την εκκλησία της περιοχής στη σερβική εκκλησία που χρησιμοποιούσε μια σερβίζουσα μορφή της παλαιάς σλαβονικής γλώσσας.

- Οι σλαβόφωνοι κάτοικοι του κράτους των Σκοπίων, ονόμαζαν τους εαυτούς τους Bugari. Το Bugari είναι η σερβική εκδοχή του Βούλγαροι. Και τη γλώσσα τους, τη διάλεκτό τους, βουλγαρική την ονόμαζαν.

- "Bulgarski Narodni Pensi" δηλαδή "Βουλγαρικά Δημοτικά Τραγούδια", είχαν ονομάσει οι αδελφοί Miladinov τη συλλογή τους τοπικών δημοτικών τραγουδιών που είχαν εκδώσει το 18612.

- Στο "Μακεδονικό λεξικό", ένα γλωσσάριο του 16ου αιώνα με 300 σλαβικές λέξεις της περιοχής Καστοριάς γραμμένες με ελληνικά γράμματα και με ελληνική μετάφραση, Βούλγαροι αναφέρονται οι λεγόμενοι Μακεδόνες, και βουλγαρική αναφέρεται η διάλεκτός τους.

- Η "μακεδονική" διαφέρει από τη βουλγαρική λιγότερο από όσο διαφέρουν σημερινές διάλεκτοι της ελληνικής από την κοινή νεοελληνική και δεν μπορεί να θεωρηθεί ιδιαίτερη γλώσσα. Μόνο διάλεκτος της βουλγαρικής μπορεί να θεωρηθεί.

-Εν πάσει περιπτώσει, οι σημερινοί σλαβόφωνοι κάτοικοι του κράτους των Σκοπίων, Σλάβοι είναι και ήρθαν στην περιοχή από τον 6ο αιώνα μ.Χ. και μετά. Τους όρους Μακεδόνες για τους κατοίκους της περιοχής και μακεδονική για τη γλώσσα τους, τους εισήγαγε η σερβική διοίκηση τον εικοστό αιώνα για να μπορέσει να κρατήσει για πάντα στην επικράτειά της ανθρώπους που ονόμαζαν τους εαυτούς τους Bugari, δηλαδή Βούλγαρους.
Θα ήταν όμως νοητό οι Σλάβοι που εγκαταστάθηκαν εκεί που ζούσαν άλλοτε οι αρχαίοι Σκύθες, να ονομασθούν Σκύθες; Γιατί θα πρέπει οι Σλάβοι που εγκαταστάθηκαν στη Μακεδονία να πάρουν το όνομα των αρχαίων κατοίκων της περιοχής; ερωτά ο καθηγητής Νικόλαος Ανδριώτης.

Να προσθέσω εδώ ότι το κράτος των Σκοπίων χρησιμοποίησε τους όρους Μακεδόνες, μακεδονική γλώσσα και Μακεδονία για να εγείρει αξιώσεις για την ελληνική Μακεδονία. Τις αξιώσεις του τις είχε περιλάβει σε διατάξεις του πρώτου συντάγματός του. Μετά όμως την απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης (1994), να απαγορεύσει εξ αιτίας του θέματος αυτού τη χρησιμοποίηση του λιμανιού της Θεσσαλονίκης για εξυπηρέτηση αναγκών του κράτους των Σκοπίων, τα Σκόπια υποχρεώθηκαν να καταργήσουν τις σχετικές συνταγματικές διατάξεις, να αποσύρουν από την κυκλοφορία χαρτονόμισμά τους που εικόνιζε το λιμάνι της Θεσσαλονίκης και να αλλάξουν τη σημαία τους. Αλλά ας επανέλθουμε στον Νικόλαο Ανδριώτη.

- Σλαβική είναι και η γλώσσα τους λέει, και ιδιαίτερα συγγενής με τη βουλγαρική. Εφ όσον σήμερα έχουν λόγους να μην ονομάζουν τη γλώσσα τους όπως την ονόμαζαν άλλοτε, δηλαδή βουλγαρική, θα μπορούσε ίσως η γλώσσα τους να ονομάζεται σλαβική της βόρειας Μακεδονίας. Δεν μπορεί να ονομάζεται μακεδονική, συνεχίζει.
- Δεν θα μπορούσε να ονομασθεί ούτε σλαβομακεδονική, (δεν είναι κράμα μιας σλαβικής και μιας ανύπαρκτης "μακεδονικής γλώσσας" αντιλαμβάνομαι εγώ), όπως και η βουλγαρική δεν θα ήταν νοητό να ονομασθεί σλαβοθρακική, όπως και οι Βούλγαροι δεν θα ήταν νοητό να ονομασθούν Σλαβοθράκες, ΄προσθέτει.

Θέτει ένα ακόμη ερώτημα.
Η μακεδονική ήταν η γλώσσα των αρχαίων Μακεδόνων και ήταν γλώσσα ελληνική. Σήμερα στη βόρεια Μακεδονία μιλούν κυρίως μια σλαβική γλώσσα και στη νότια Μακεδονία ελληνικά, σχεδόν αποκλειστικά . Σήμερα ποια από τις δύο γλώσσες θα μπορούσε να ονομαστεί μακεδονική και γιατί; Καμμία είναι η απάντησή του, αν και η αρχαία μακεδονική ήταν ελληνική γλώσσα. Καμμία, γιατί ο όρος μακεδονική μόνο γεωγραφικός μπορεί να είναι και παραπέμπει σήμερα σε περιοχή που δεν έχει ούτε ενιαία γλώσσα όπως ήδη έχουμε αναφέρει, ούτε ομοιογενή εθνοτικά πληθυσμό. Στη βόρεια περιοχή της αρχαίας Μακεδονίας κατοικούν κυρίως παλαιοί και νέοι Σλάβοι που θεωρούν τους εαυτούς τους Σλάβους ενώ το νότιο τμήμα  της αρχαίας Μακεδονίας κατοικείται σχεδόν αποκλειστικά από ανθρώπους που θεωρούν τους εαυτούς τους Έλληνες.
Και δεν υπάρχει εθνότητα Μακεδόνων, απογόνων τάχα των αρχαίων Μακεδόνων. Oι αρχαίοι Μακεδόνες ήταν άλλωστε ελληνικό (δωρικό) φύλλο και μιλούσαν μια ελληνική γλώσσα ενώ εκείνοι που διεκδικούν σήμερα μακεδονική εθνότητα είναι σλαβικό φύλο και μιλούν μια νότια σλαβική γλώσσα, προσθέτει.
Και δεν θα μπορούσε να γίνει λόγος για "μακεδονική γλώσσα" ούτε και στην υποθετική περίπτωση κατά την οποία η σλαβική βόρεια Μακεδονία και η ελληνική νότια Μακεδονία θα ενώνονταν σε ένα κράτος.Γιατί αυτό θα ήταν άτοπο, όπως θα ήταν άτοπο να γίνεται λόγος για "ελβετική γλώσσα"΄σε μια χώρα που μιλιούνται παράλληλα η γαλλική, η ιταλική και η γερμανική γλώσσα γράφει ο Νικόλαος Ανδριώτης.

Σε ότι αφορά το δεύτερο θέμα, την επίδραση της ελληνικής στη διαμόρφωση της γλώσσας της πλειονότητας του κράτους των Σκοπίων, ο καθηγητής μας επισημαίνει τα εξής:

- Το μεγάλο πλήθος και το σημασιολογικό περιεχόμενο των ελληνικών λέξεων της γλώσσας αυτής παρέσυρε αρκετούς Έλληνες λόγιους να θεωρήσουν ότι πρόκειται για ελληνική διάλεκτο ανάμεικτη με σλαβικά στοιχεία. Δεν ήξεραν όμως ότι ο χαρακτήρας μιας γλώσσας δεν προσδιορίζεται από τις λέξεις της αλλά από τη γραμματική της.

- Δεν πρόκειται μόνο για λέξεις που αποτελούν όρους διοικητικούς, δικαστικούς, στρατιωτικούς, εκκλησιαστικούς που ήταν φυσικό να πάρουν οι λαοί της Βαλκανικής από το κυρίαρχο βυζαντινό κράτος, όπως οι λέξεις

hartofilaks, panipersevast, sevastokrator, archierei, ikona, ikonostas, metanija, efcharistija, agiazmo, agripnija, ambon, anafora, , angel, apokalipsis, apostol, asketija, dijakonija, djavol, evangelije, evangelist, eres αίρεση, eksarhos, enurija, epitimion, epitrop, efimerija εφημέριος, efharistija ευχαριστία, kalimavka, kaluger, kandilonaft, kanon, kolas κόλαση, kolivo, lampada, lipsana, liturgija, aforismo, igoumen, martir, metoh μετόχι, miro, mitropolija, nathema, nimosino(μνημόσυνο), Panagija, pana(g)ir, paradis, paraklis παρεκκλήσι, parastas μνηνόσυνο, pater, pateritsa, polielej, petrahil, presviter, presvitera, prosvora, protosingel, profet, psalm, psalt, psaltir, psaltikija (ψαλτική), ravon αρραβών, savan, sarandar, sindilija, tartar, trapeza, trimir(τριήμερο), troni (θρονί, θρονος ), tropar, eretik, christianin, Ristos aneste! (Χριστός ανέστη), proskynisam, natemisam αναθεματίζω.

ούτε για λέξεις ελληνικές που έγιναν επιστημονικοί όροι ή λέξεις της παιδείας όπως

apopleksija, epilepsija, astma, politika, diplomatika, vilosof, filosofija, imarmena, skolija,  milan (μελάνι), gramatik, didaskal, daskal, daskalitsa, dijeta, epopeia (εποποιΐα), igemon, ipsoma, ikonomija, ipostasi, istorija, kalamar, kontil, mager, magija, matima(μάθημα), moliv, monastir, , plaka (πλάκα γραφής), skolija, stratik, safi, tetradka (τετράδιο), fotografija,

αλλά πρόκειται και για λέξεις που εκφράζουν στοιχειώδεις έννοιες της καθημερινής ζωής. Πρόκειται για λέξεις όπως οι

aroma, avlija(αυλή), adamant, aktapod, angarija, andart,aspida, vjasani (βιάση), vrakozun, vris(βρύση), vroma, gargara, gnida(κόνιδα), gramota(γράμματα), dafina(δάφνη), dekara, dilav(διλάβι μασιά), dipla (δίπλα), disk, dodekada, drum(δρόμος), ergatin, eftinija, ehidna, zalis (ζάλη), zevgar, zilia, zograf, zunitsa, ilikija, ilinika, jagurida, kalam, kalamot(καλαμωτή), kalesba(κάλεσμα), kalek(καλός), kalimana (καλημάνα νονά), kalup, kamato, kamila, kamilar, kanestra, kapelija, kapsima(κάψιμο), karfija, karfitsa, katandija, katara, katizma(κάθισμα), kevalija, keramida, kerata, kimion(κίμινο), kiparis, kir, kirie, kira, klisura, klon (κλώνος), kokal, komat, kopan, korab(καράβι). korem(κορμός), kof(i)nid, kromid, kumbija(κουμπί), kutija, kutel, kutsulija, lad(λάδι), ladka(λαδικό), lakan(λεκάνη), lastar(βλαστάρι), lahana, lera, liva(λίβας), livada, (a)lisida, lit(λίθος) mavrada, magnit, magare (γομάρι, γάιδαρος),malamo, mandal, mandra, margarit, migdal, mirodija, mistrija, mramor(μάρμαρο), muzikija, mustak, muhla, niruja(νερό), ora kali, organ, orfana, ohtika(χτικιό), pagida, pagur, palivot(παλιοβόιδο), palikaro, paplama(πάπλωμα), papule(παπούλης), paramana, pendara, pepun(πεπόνι), petal, paranom(παρωνύμι), paratir(παραθύρι), patrida, peza ( από το παίζω = παιγχνίδι), pizma, pinakida, pinakota, piper, pira(πύρα ζέστη), pirg, (i)piret, piron(πηρούνι), pirostija, pisa, pihtija (πηχτή), plit(πλίθος), potir, pramatija, pramatar, pras(πράσο), prika, prikija, prekija, prion(i), progima(πρόγευμα), prokopija, proksinit, proskefal, raftaka, rema, rovit(ρεβύθι), sakuljka(σακκουλάκι), samar, saratse(σαράκι), svigar(σφουγγάρι), sidero, sinor(σύνορο), skara, skepar(σκεπάρνι), skilida, sklavje(σκλαβιά), skopos, skumrija (σκουμπρί), spolat(εις πολλά έτη), stafida, stihija(στοιχειό), stipsa(στίψη), sokarditska(εσωκάρδι γιλέκο), splina, stomah, stomna(στάμνα), strak ostrako, sulunar(σωληνάριο), susam, shedio, taistro, tajane tajani (τ' άη Γιάννη), taksidar(ταξιδιαρης), taksit(ταξίδι), talant, taros(θάρρος), temel(θεμέλιο), tef(θειάφι), tigan tigani, tiganitsa, times(θύμηση), tipkanie(από το τύπτω = χτύπημα), tiran, tiranija, tif(τύφος), trap(τράφος), trιntafil τριαντάφυλλο), trigos, tseresa (κεράσι), tsrkva(κυριακή), tsveklo (σέσκουλο), ulera (χολέρα), uma χώμα, falaka φάλαγγα, farmak φαρμάκι, fasul, fijala φιάλη, firida θυρίδα, fortoma, ftas από το φτάνω = ορισμένη ώρα, κατάλληλη στιγμή, ftis φθίση, fuska, hara, harak(i), harkoma, harta, hartija, hiliada, horjatin, horo oro χορός, hrizje χρήση, hunija χωνί, avtonom, anapodo, babakeren, eftin φτηνός, levter, liksur λειξάρης, ne-skoposen άσκοπος, pitimen επιθυμητός, spanio, stiro, harno χαρούμενος, xondrokefal, argasam εργάζομαι, argisam αργώ, aresam arisam αρέσω, vjasam βιάζομαι, vtasam φτάνω, vtesam φταίω, deksam δέχομαι, dipljam διπλώνω, dukimasam δοκιμάζω, eksigisam εξηγώ, ela, elate, zalisam zilosam ζηλεύω, zografisam, iksitasam εξετάζω, isihasam ησυχάζω, kalesam καλώ, kenosam κενώνω, kerdosam, kinisam, klotsam, laha se σου έλαχε, latipsa λάθεψα, lipsam λείπω, malamosam μαλαματώνω, martirisam μαρτυρώ, mirisam, molepsam μολύνω, mjasam μοιάζω, oriste, orse, papsam, parakamnuvam παρακάμνω, pataksam πατάσσω, pedepsam παιδεύω, pezam παίζω, pizmam πεισμώνω, plakosam, praksam, prikosam προικίζω, prokopsam, psovisam ψοφώ, skiasam σκιάζω φοβίζω, s-kitaksam κοιτάζω, s-lisam λύνω, stivasam στοιβάζω, streksam στρέγω συμφωνώ, taksam τάζω, tentosuvam τεντώνω, timisuvam τιμώ, tiposam, tihisa έτυχε απρόσ., trevlivam τραυλίζω, trigisam τρυγώ, ftasam (φτάνω), ftesam (φταίω), harizam, horatuvam χωρατεύω, agale αγάλι, nefela ανώφελα, tora, makar, kata- κάθε-, kata-den κάθε-μέρα, mu μου, anti- αντι-, antifasist, para- παρα-, ami αμμή, enu ενώ, mi μη, more, mori, vre, bre, kakohrononahi κακό χρόνο νάχει.

Ο δανεισμός τέτοιων λέξεων από την ελληνική γλώσσα μπορεί να εξηγηθεί μόνο από το ότι η βόρεια Μακεδονία από καθαρά ελληνόφωνη χώρα που ήταν μέχρι τον 5ο αιώνα μ.Χ., αφομοιώθηκε με πολύ αργό ρυθμό από τους Σλάβους που κατά κύματα και κατά καιρούς εισέδυαν εκεί μαζί με τις γυναίκες και τα παιδιά τους. Για το λόγο αυτό οι ελληνόφωνοι κάτοικοι της περιοχής πριν εκσλαβιστούν περνούσαν από ένα στάδιο διγλωσσίας κατά το οποίο μιλούσαν και τη δική τους την ελληνική και τη σλαβική των νέων κατοίκων και έτσι μπόρεσαν και πέρασαν και αυτοί ένα μεγάλο αριθμό λέξεων της παλιάς τους γλώσσας (της ελληνικής), στην καινούργια τους γλώσσα που αποτελεί πλέον τη γλώσσα της πλειονότητας στο κράτος των Σκοπίων, καταλήγει για το ζήτημα αυτό ο Νικόλαος Ανδριώτης.
Ο καθηγητής αναφέρει περαιτέρω ότι εκτός από αυτές τις λέξεις έχουν εισχωρήσει στο γλωσσικό ιδίωμα των Σκοπίων και  πλήθος επιστημονικών όρων της αρχαίας ελληνικής δανεισμένοι από γλώσσες της Δυτικής Ευρώπης. Αυτές όμως δεν τις παρέλαβε ο λαός, αλλά οι λόγιοι συγγραφείς και αυτές δεν έχουν καμμιά σχέση με άμεση επίδραση της ελληνικής γλώσσας και για αυτό δεν τις αναφέρει.  Οι λέξεις αυτές έχουν τα σύμφωνα της μορφής που είχαν πάρει οι λέξεις στις γλώσσες των χωρών της Δυτικής Ευρώπης ή παραπλήσια σύμφωνα .
Πέραν αυτών έχουν εισχωρησει  στη γλώσσα των Σκοπίων από ξένες γλώσσες και λαϊκές λέξεις ελληνικής καταγωγής. Δεν είναι πολλές και τις δανείστηκαν κυρίως από την τουρκική γλώσσα. Αλλά δανείστηκαν από την ελληνική γλώσσα πολύ περισσότερες ελληνοποιημένες λέξεις ξενικής καταγωγής, κυρίως λατινικής και ιταλικής


Σημειώσεις

1. Ο Γεώργιος Μπαμπινιώτης αναφέρει σε πίνακα των ινδοευρωπαϊκών γλωσσών, ως σημερινές νότιες σλαβικές γλώσσες τη σερβοκροατική, τη σλοβενική και τη βουλγαρική. Στον πίνακα το ιδίωμα των Σκοπιανών δεν αναφέρεται ως ιδιαίτερη γλώσσα.
2. Οι αδελφοί Μιλαντίνωφ θεωρούνται ως πρωτεργάτες της «μακεδονικής» φιλολογίας στο κράτος των Σκοπίων.  Τα έργα τους ωστόσο δεν εκδίδονταν επειδή χρησιμοποιείτο στα κείμενα και στον τίτλο των έργων τους το επίθετο “βουλγαρικά” (Βulgarski ). Πρόσφατα όμως (2011), εκδόθηκε στα Σκόπια φωτοτυπημένο από το πρωτότυπο, το έργο τους "Βουλγαρικά Δημοτικά Τραγούδια”. Αλλά αν και εκδίδεται ως φωτοτυπημένο από το πρωτότυπο, ο τίτλος του έργου έχει τροποποιηθεί και έχει γίνει “Δημοτικά Τραγούδια”. 


Ιωάννης Κουμερτάς (Περιηγητής)  

16 Ιουν 2010

Ο Νικόλαος Ανδριώτης για τους αρχαίους Μακεδόνες και την αρχαία μακεδονική γλώσσα






Κάνετε αριστερό κλικ εδώ






Σχετικές αναρτήσεις

1. Ο Νικόλαος Ανδριώτης για τους αρχαίους Μακεδόνες και την αρχαία μακεδονική γλώσσα
2. Η γλώσσα της πλειονότητας στο κράτος των Σκοπίων



Άλλες αναρτήσεις με ιστορικό και γλωσσολογικό περιεχόμενο

Το αλφάβητο: Αλφάβητο, και αλφαβητική γραφή 





Ο Νικόλαος Ανδριώτης για τους αρχαίους Μακεδόνες και την αρχαία μακεδονική γλώσσα


Ο Νικόλαος Ανδριώτης υπήρξε καθηγητής της γλωσσολογίας στο Πανεπιστήνιο Θεσσαλονίκης (1944 - 1969) και ο συντάκτης του Ετυμολογικού Λεξικού της Κοινής Νεοελληνικής (1951), έργο με το οποίο έγινε ευρύτερα γνωστός. Το έργο του περιλαμβάνει περί τους 300 τίτλους επιμέρους μελετών ή και συγγραμμάτων. Το σύνολο των τίτλων του έργου του έχει δημοσιευθεί σε τιμητικό τόμο με τον τίτλο "Αντιχάρισμα" στον οποίο έχουν καταχωρηθεί και τα πλήρη κείμενα 80 μελετημάτων του, που ο ίδιος θεωρούσε δύσκολο να αναζητηθούν και να βρεθούν από τους ενδιαφερόμενους. Ο καθηγητής Ανδριώτης διακρίθηκε για το άμεμπτο επιστημονικό ήθος που επέδειξε κατά τη διαπραγμάτευση κάθε θέματος που τον απασχόλησε. Οι αρχαίοι Μακεδόνες και η γλώσσα τους, είναι θέμα που παρουσίασε το 1952 σε διάλεξη που έγινε στην αίθουσα της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών. Ανάτυπο με το κείμενο της διάλεξης υπάρχει στην εθνική βιβλιοθήκη.

Ο Νικόλαος Ανδριώτης ξεκινά με την παρατήρηση ότι η προϊστορία δεν μας δίνει κανένα στοιχείο για τους Μακεδόνες. Το όνομά τους όμως λέει, το αναφέρει ο Ηρόδοτος που γράφει ότι,

Το δωρικό γένος περιπλανήθηκε πολύ. Τα χρόνια του Δευκαλίωνα κατοικούσε στη Φθιώτιδα, στα χρόνια του Δώρου γιου του Έλληνα κατοικούσε στη χώρα που είναι κάτω από την Όσσα και τον Όλυμπο. Όταν το έδιωξαν από εκεί οι Καδμείοι, κατοικούσε στην Πίνδο και λεγόταν Μακεδνόν. (Ηρ. 1,56) και ότι,

Στη ναυμαχία της Σαλαμίνας πήραν μέρος από την Πελοπόννησο οι Λακεδαινόνιοι, οι Κορίνθιοι, οι Σικυώνιοι, οι Επιδαύριοι, οι Τροιζήνιοι που ήταν δωρικό και μακεδνό έθνος, και είχαν κατεβεί στην Πελοπόννησο από τον Ερινεό, την Πίνδο και τη Δρυοπίδα. (Ηρ. 8,43)

Ο Καθηγητής Ανδριώτης επισημαίνει εδώ ότι  κατά τον Ηρόδοτο Δωριείς είναι οι Μακεδόνες και προσθέτει τα εξής:

Ο Ηρόδοτος είχε επισκεφθεί το μακεδονικό βασίλειο και είχε σχηματίσει προσωπική άποψη για το θέμα της ελληνικότητας των Μακεδόνων όπως προκύπτει από την παράγραφο 5,22 της ιστορίας του όπου γράφει ότι
Έλληνες είναι οι Μακεδόνες όπως οι ίδιοι λέγουν, και όπως εγώ ο ίδιος μπορώ να γνωρίζω. ... και οι άλλοι Έλληνες το ίδιο νομίζουν όπως φαίνεται από την απόφαση που πήραν οι ελλανοδίκες των ολυμπιακών αγώνων, να επιτρέψουν στο βασιλιά της Μακεδονίας  Αλέξανδρο Α΄να πάρει μέρος στους ολυμπιακούς αγώνες

και από την παράγραφο 5,20 στην οποία αναφέρει αναφέρει ότι
ο ίδιος βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄είπε στους πρέσβεις των Περσών που φιλοξένησε να αναγγείλουν στο βασιλιά τους ότι ένας Έλληνας βασιλιάς των Μακεδόνων τους υποδέχτηκε φιλικά.
Ο βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄ βασίλεψε από το 495 έως το 450 π.Χ..

Ο καθηγητής μας θυμίζει ακόμη ότι

και ο Αλέξανδρος ο Γ΄ο Μέγας έστειλε μετά τη μάχη του Γρανικού δώρο στον Παρθενώνα των Αθηνών, 300 περσικές πανοπλίες με την επιγραφή "Αλέξανδρος ο Φιλίππου και οι Έλληνες πλην Λακεδαιμονίων", και επειδή φυσικά δεν ήταν δυνατόν να μην αναφερθεί στους Μακεδόνες του που αποτελούσαν τον κορμό του στρατεύματός του και τους δημιουργούς της νίκης, είναι σαφές ότι στους  Έλληνες συμπεριελάμβανε και τους Μακεδόνες,

και προσθέτει ότι

-Η ιστορική συνείδηση και περηφάνεια για την αδιάσπαστη συνοχή τους με το νοτιότερο ελληνισμό κράτησε τους Μακεδόνες τόσο ισχυρά συνδεδεμένους με τους υπόλοιπους Έλληνες ώστε οι βασιλείς τους, όταν είδαν ότι η αττική διάλεκτος των Αθηνών καλλιεργήθηκε και υψώθηκε σε μορφωτικό μέσο ασύγκριτο, δεν δίστασαν να καθιερώσουν την αττική διάλεκτο ως γλώσσα του κράτους και της παιδείας τους, και αργότερα, όταν κατέλυσαν το κράτος των Περσών, αυτήν να καταστήσουν ως επίσημη γλώσσα της δημόσιας ζωής στα κράτη των ελληνιστικών χρόνων. 

Ουσιαστικά κατέστησαν μιαν ελληνική διάλεκτο γλώσσα της οικουμένης, μπορεί να μην ήταν ελληνόφωνοι; αναρωτιέται, και συνεχίζει 

-Αυτός ο παντοτινός προσανατολισμός των Μακεδόνων στα ελληνικά πεπρωμένα και η παντοτινή τους αντίθεση και σύγκρουσή τους με τους Θρακοϊλλυριούς, ανάγκαζε όλους τους μεγάλους ιστορικούς να μην μπορούν να κατανοήσουν τη μακεδονική ιστορία χωρίς την προϋπόθεση της ελληνικότητας των Μακεδόνων.

Θέτει όμως στη συνέχεια το εξής ερώτημα:

Μπορεί οι βασιλείς των Μακεδόνων να ήταν Έλληνες, αλλά ο λαός να μην ήταν ανέκαθεν ελληνόφωνος αλλά να εξελληνίστηκε από τους βασιλείς του αργότερα;

Απαντά κατ' αρχήν ότι θα ήταν αδύνατο να επιβάλλουν Έλληνες βασιλείς σε έναν αλλόγλωσσο πληθυσμό την ελληνική γλώσσα και να μη διατηρήσει παράλληλα αυτός ο πληθυσμός στοιχεία της δικής του γλώσσας σε μια εποχή που δεν υπήρχαν ούτε τύπος, ούτε εκκλησία, ούτε σχολεία.
Παρατηρεί όμως ότι δεν υπάρχουν μακεδονικά κείμενα που ανάγονται στην εποχή την πριν από την υιοθέτηση της αττικής διαλέκτου ως γλώσσας του μακεδονικού βασιλείου, που αν υπήρχαν θα έδιναν μιαν απόλυτη απάντηση στο πρόβλημα. Υπάρχουν μόνο περί τις 140 λέξεις της αλεξανδρινής και της ρωμαϊκής περιόδου που είχαν καταγραφεί ως ιδιωματικές μακεδονικές, υπάρχουν περί τα 200 μακεδονικά ονόματα και τοπωνύμια και τα ονόματα των μηνών λέει, και από αυτό το φτωχό υλικό έπρεπε να συναχθούν συμπεράσματα για την αρχαιότερη μακεδονική. Ήταν γλώσσα ελληνική ή ήταν κάποια θρακοϊλλυρική; 1

Τα πρώτα συμπεράσματα διαπρεπών ξένων ειδικών ήταν γράφει ή επιφυλακτικά ή κατά κάποιον τρόπο αρνητικά. Επιφυλακτικός ήταν ο μεγάλος Γάλλος γλωσσολόγος Μεγιέ (Meillet) που είπε ότι δεν μπορεί να συμπεράνει αν η αρχαία μακεδονική ήταν ελληνική διάλεκτος και κατά κάποιο τρόπο αρνητικοί ήταν ο ιστορικός Μύλερ (O. Muller) και ο κορυφαίος γλωσσολόγος της Αυστρίας Κρέτσμερ (P. Kretschmer) που είπαν ότι δεν είναι. Δεν είπαν, αναφέρει ο Νικόλαος Ανδριώτης, ότι η αρχαιότερη μακεδονική είναι θρακοϊλλυρική διάλεκτος. Είπαν ότι μοιάζει με την ελληνική αλλά έχει ανελλήνιστα στοιχεία. Κάποιοι που αποδέχτηκαν αυτή την άποψη ονόμασαν τους αρχαίους Μακεδόνες "εξαδέλφους των Ελλήνων" προσθέτει.

Ποια είναι αυτά τα ανελλήνιστα στοιχεία; ρωτάει και τα παρουσιάζει.
Εκεί που οι ελληνικές διάλεκτοι έχουν φ (bh) θ(dh), χ(gh), η μακεδονική είχε β, δγ. Παραθέτει και παραδείγματα:

1. β αντί φ:    Βερενίκα αντί Φερενίκη, βάλακρος αντί φαλακρός, κεβαλά αντί κεφαλή, Βέρροια αντί Φεραί, αβρούFες αντί οφρύες, νίβα αντί νίφα=χιόνι.

2. θ αντί δ:    αδήρ αντί αιθήρ, αδραία αντί αιθρία, δάνος αντί θάνατος, δώραξ αντί θώραξ, δεσμός αντί θεσμός, καδαρός αντί καθαρός.

3. γ αντί x:   Μάγας αντί Μάχας, Γαιτέας αντί Χαιτέας, Κόρραγος αντί Κόρσαχος.


Τι ήταν λοιπόν η μακεδονική; Ο Νικόλαος Ανδριώτης λέει:
Αν η αρχαία μακεδονική δεν ήταν ελληνική διάλεκτος , θα ήταν θρακοϊλλυρική. Μόνο ελληνικά και θρακοϊλλυρικά φύλα ζούσαν στην περιοχή. Όι θρακοϊλλυρικές γλώσσες ήταν και εκείνες ινδοευρωπαϊκές γλώσσες και γι αυτό συγγενικές και αυτές με την ελληνική, φυσικά όμως πολύ, πολύ λιγότερο συγγενικές από όσο είναι συγγενικές μεταξύ τους διάλεκτοι της ίδιας γλώσσας.
Όμως συνεχίζει, όταν ο βασιλιάς της Μακεδονίας Περσεύς, πολεμώντας κατά των Ρωμαίων έστειλε στο βασιλιά της Ιλλυρίας Γένθιο πρεσβευτές για τη σύναψη συμμαχίας, έστειλε μαζί τους και έναν Ιλλυριό που ήξερε τη γλώσσα την ιλλυρική, ως διερμηνέα των Μακεδόνων πρέσβεων. Αλλά όλα αυτά συνέβησαν κατά την εποχή που οι Μακεδόνες είχαν ήδη υιοθετήσει από μακρού την Αττική διάλεκτο ως γλώσσα τους.

Το επιχείρημα που έλυσε το πρόβλημα    και έπεισε και τους ξένους ειδικούς    που έχουν αναφερθεί πιο πάνω, το έδωσε ο γλωσσολόγος Γ. Ν. Χατζηδάκης γράφει ο καθηγητής μας και το παρουσιάζει.
Οι θρακοϊλλυρικές γλώσσες είναι γλώσσες ινδοευρωπαϊκές του κλάδου Satem των ινδοευρωπαϊκών γλωσσών όπως και η ινδική, η περσική, η αρμενική, και οι βαλτοσλαβικές γλώσσες. Όλες αυτές οι γλώσσες έτρεψαν ουρανικά σύμφωνα σε συριστικά. Έτρεψαν για παράδειγμα το k σε s ή το g σε z. Στην ελληνική, στη λατινική, στις γερμανικές γλώσσες, στις κελτικές γλώσσες τα ουρανικά σύμφωνα διατηρήθηκαν ουρανικά. Οι γλώσσες οι ινδοευρωπαϊκές που διατήρησαν τα ουρανικά σύμφωνα ως ουρανικά, αποτελούν τον κλάδο centum των ινδοευρωπαϊκών γλωσσών.
Για παράδειγμα των διαφορών των δύο κλάδων των ινδοευρωπαϊκών γλωσσών, ο Νικόλαος Ανδριώτης αναφέρει ότι στο ελληνικό καρδία αντιστοιχεί το αρμενικό sirt, στο κλέος το σλαβικό slovo, στο γιγνώσκω το σλαβικό znαti, στο κλυτός το ινδικό srutas, στο χειμών το σλαβικό zima, στο γυνή το σλαβικό zina.
Και στη συνέχεια ρωτά. Η ελληνική ανήκει στον κλάδο centum των ινδοευρωπϊκών γλωσσών. Η αρχαία μακεδονική, αναμφισβήτητα γλώσσα ινδοευρωπαϊκή, σε ποιον κλάδο ανήκει; Στον κλάδο centum όπως οι ελληνικές διάλεκτοι ή στον κλάδο satem όπως οι θρακοϊλλυρικές διάλεκτοι;
Η απάντηση των γλωσσολόγων είναι ενιαία και αναμφίβολη απαντά.  

Η αρχαία μακεδονική είναι μια γλώσσα του κλάδου centum,        και αυτό λύνει το συγκεκριμένο πρόβλημα.   Η αρχαία μακεδονική δεν μπορεί να ήταν θρακοϊλλυρική διάλεκτος. Η αρχαία μακεδονική ήταν ελληνική διάλεκτος.

Τα επιχειρήματα όμως δεν εξαντλούνται εδώ. Υπάρχουν πολλά στοιχεία που πιστοποιούν την ελληνικότητα της αρχαίας μακεδονικής λέει ο Νικόλαος Ανδριώτης και τα παρουσιάζει.

1. Από τις ευρωπαϊκές γλώσσες, μόνο η ελληνική έτρεψε το ινδοευρωπαϊκό s πριν από φωνήεν σε h, δηλαδή σε δασεία, π.χ. sex > εξ,       serpo > έρπω (οι λέξεις εξ και έρπω είναι δασυνόμενες).
Το ίδιο και η μακεδονική. Για παράδειγμα οι λέξεις Αλιάκμων, Ερκίτας, Ημαθία ήταν δασυνόμενες. Αν η μακεδονική ήταν θρακοϊλλυρική διάλεκτος θα άρχιζαν από σ.

2. Μόνο η ελληνική απέβαλε το ινδοευρωπαϊκό v (στα ελληνικά λεγόταν δίγαμα και το παρίσταναν F), π.χ. Fέργον > έργον,    Fεσπέρα > εσπέρα,       Fεσθής > εσθής.
Το ίδιο και η μακεδονική, π.χ. αFορτή > αορτή,     Fάρνισσα > Άρνισσα,      ΛάFαγος > Λάγος, ΠιFερία > Πιερία.

3. Μόνο στην ελληνική αφομοιώθηκε το ινδοευρωπαϊκό j από το προηγούμενο σύμφωνο, π.χ. άλjος > άλλος,       βαλjω > βάλλω.
Το ίδιο και στη μακεδονική, π.χ. Πέλ > Πέλλα,         σάρισ> σάρισσα

4. Μόνο στην ελληνική το σύμπλεγμα τ+j έγινε διπλό σ, π.χ. πότjος > πόσσος > πόσος
Το ίδιο και στη μακεδονική, π.χ. Έδετjα > Έδεσσα

5.
Μόνο στην ελληνική τα μόνα σύμφωνα που εμφανίζονται ως τελικά είναι το ν, το ρ, και το ς. Μόνο στην ελληνική το μ στο τέλος της λέξης γίνεται ν.
Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και στη μακεδονική σε όλες ανεξαίρετα τις λέξεις που είχαν καταγραφεί ως ιδιωματικές μακεδονικές και επίσης ανεξαίρετα σε όλα τα κάθε είδους μακεδονικά ονόματα που γνωρίζουμε.

6. Στην Ευρώπη, μόνο στην ελληνική γλώσσα υπάρχουν λέξεις που να αρχίζουν από ξ ή ψ.
Το ίδιο και στη μακεδονική, π.χ. Ξανδικός (δηλαδή Ξανθικός, όνομα του μηνός Μαρτίου), ψηρός (= ξηρός)

7. Μόνο στην ελληνική (στη δωρική και αιολική διάλεκτο) υπάρχουν αρσενικά κύρια ονόματα που λήγουν σε -τας.
Το ίδιο και στη μακεδονική, π.χ. Αλκέτας, Ορέστας, Φιλώτας. (Στην Ιωνική και στην Αττική διάλεκτο το -τας έγινε -της, π.χ. Ορέστης)

8. Οι διαφορές μεταξύ ελληνικής και αρχαίας μακεδονικής στον τρόπο που αποδόθηκαν φωνητικά οι φθόγγοι (bh), (dh), και (gh), διαφορές που τις αναφέραμε στην αρχή, είναι διαφορές που εμφανίζονται όχι σπάνια μεταξύ διαλέκτων της ίδιας γλώσσας επειδή κάθε διάλεκτος αναπτύσσεται τελικά έχοντας δεχθεί διαφορετικές επιρροές από τις υπόλοιπες. Άλλωστε οι Μακεδόνες έζησαν επί αιώνες απομονωμένοι από τους υπόλοιπους Έλληνες σε περιοχή περικυκλωμένη από αλλόγλωσσα φύλλα.

Ο Νικόλαος Ανδριώτης παραθέτει αρκετά περισσότερα επιχειρήματα πέραν των επιχειρημάτων του που παρουσίασα εδώ. Διάλεξα όμως και περιέλαβα εδώ εκείνα τα επιχειρήματά του που καταλάβαινα καλύτερα, ελπίζοντας ότι έτσι δεν θα έχουν προβλήματα και οι αναγνώστες. Θα παρουσιάσω όμως ένα ακόμη, ιδιαίτερα ισχυρό επιχείρημα του Νικολάου Ανδριώτη, που και ο ίδιος το είχε φυλάξει για το τέλος.

Αφορά τα ονόματα. Τα 200 περίπου ονόματα των Μακεδόνων βασιλέων, ευγενών και αξιωματικών, είναι ονόματα ελληνικότατα ως προς τη σημασία και τη γραμματική μορφή τους, άγνωστα όμως ή εντελώς σπάνια ή δηλωτικά άσημων προσώπων στην υπόλοιπη Ελλάδα. Παραθέτουμε τα

Αλέξανδρος, Αλκέτας, Αμύντωρ, Αντίγονος, Αντίοχος, Άτταλος, Βερικράτης, Βίλιππος, Βοραίος, Βρομερός,
Δάδων, Εκατερός, Κάσσανδρος, Κράτερος, Λαγίδας, Λάγος, Λιμναίος, Παρμενίων, Περδίκας, Πτολεμαίος, Σέλευκος, Αδέα, Βερενίκη, Θεσσαλονίκη, Κλεοπάτρα, Λανίκα, Νικάτα, Ολυμπιάς, Φιλωτέρα.

Αν οι Μακεδόνες είχαν εξελληνιστεί και άρχισαν τότε, δηλαδή αφ' ότου εξελληνίστηκαν να παίρνουν ελληνικά ονόματα, θα έπρεπε να παίρνουν ως ονόματά τους, ονόματα των Αθηναίων ή άλλων Ελλήνων, ένδοξα. Τα ονόματά τους όμως ή άγνωστα ή άσημα ήταν στην υπόλοιπη Ελλάδα. Αν η γλώσσα τους δεν ήταν ελληνική από ποιους τα πήραν; Δεν  υπάρχει αμφιβολία. Η γλώσσα τους ήταν ελληνική και τα ονόματα τους ήταν δική τους αρχαιότατη γλωσσική κληρονομιά και για αυτόν το λόγο  ήταν λέξεις ελληνικές.

Ελληνικά αλλά εντελώς διαφορετικά από ονόματα που χρησιμοποιούσαν οι υπόλοιποι Έλληνες ήταν και τα ονόματα που οι αρχαίοι Μακεδόνες είχαν δώσει στους μήνες. Τα παραθέτουμε.
Αυδναίος, Περίτιος, Δύστρος, Ξανδικός, Αρτεμίσιος, Δαίσιος, Πάναιμος, Λώιος, Γορπιαίος, Υπερβερεταίος, Δίος, Απελλαίος 2

Ακόμη οι αρχαίοι Μακεδόνες είχαν λέξεις ελληνικότατες που είτε δεν τις χρησιμοποιούσαν οι άλλοι Έλληνες όπως,
πυλαυρός = πυλωρός, αιγίποψ = αετός αιγοφάγος, ευδαλαγίνες = χάριτες
είτε τις χρησιμοποιούσαν μόνο σε περιοχές μακριά από τη Μακεδονία με τις οποίες οι Μακεδόνες δεν είχαν καμμιά επαφή.
Προφανώς και αυτές οι λέξεις αποτελούν αρχαιότατη μακεδονική γλωσσική κληρονομιά και πρέπει πάλι να να σημειώσουμε ότι είναι λέξεις ελληνικές.


Είπαν όμως ότι όλες αυτές τις λέξεις όλα αυτά τα ονόματα τα πήραν τάχα οι Μακεδόνες από τους Έλληνες. Επ' αυτού όμως έχει δοθεί ήδη απάντηση λίγο πιο πάνω. Αλλά  υπάρχει και κάτι άλλο.
Το πώς και γιατί έγινε το θαύμα και δεν διασώθηκαν παρά μόνον ελληνικές λέξεις  και ελληνικά ονόματα από τη γλώσσα των αρχαίων Μακεδόνων  και  σχεδόν καθόλου ονόματα ή λέξεις πιθανόν Θρακικές ή Ιλλυρικές  δεν θα έπρεπε να το εξηγήσουν εκείνοι που εγείρουν αμφιβολίες για την ελληνικότητα των αρχαίων Μακεδόνων;
Και πώς δεν διασώθηκαν ελληνικές λέξεις στις γλώσσες άλλων λαών της εποχής;  Δεν θα έπρεπε να συνεκτιμηθεί  και αυτό; προσθέτω εγώ.


Σε νεώτερο σύγγραμμά του ο Κρέτσμερ (P. Kretschmer), που όπως είδαμε πρώτος μεταξύ των γλωσσολόγων αμφισβήτησε την ελληνικότητα της αρχαίας μακεδονικής εξ αιτίας των φωνητικών διαφορών της με τις άλλες ελληνικές διαλέκτους που έχουμε αναφέρει, δέχεται πλέον την ελληνικότητά της, γράφει ο καθηγητής και συνεχίζει λέγοντας ότι
Δέχεται (ο Κρέτσεμερ), ότι ο μακεδονικός κλάδος απομονώθηκε πριν τα  bh, dh, gh γίνουν φ, θ, χ αντίστοιχα, και έτσι ακολούθησε στην εξέλιξη των φθόγγων αυτών διαφορετικό δρόμο. Επιπλέον εξ αιτίας της επιρροής των Θρακοϊλλυριών η μακεδονική απόκτησε κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά προφοράς. Αυτή ήταν η τελική άποψη του κορυφαίου αυστριακού γλωσσολόγου P. Kretschmer3 λέει  και προσθέτει ότι
Η γνώμη αυτή του P. Kretschmer που είναι βαρύνουσα γιατί προέρχεται από κορυφαίο γλωσσολόγο που από τη δύναμη των πραγμάτων αισθάνθηκε την ανάγκη να αναθεωρήσει ο ίδιος την παλαιότερη γνώμη του, καθιερώνει πια ως αναμφισβήτητη την ελληνικότητα της γλώσσας και της εθνικότητας των αρχαίων Μακεδόνων.

 Προσθέτει ακόμη ο Νικόλαος Ανδριώτης ότι

-Τη νεώτερη αυτή γνώμη του P. Kretschmer την αποδέχθηκε ο E. Schwyzer4  και ο Otto Reche γράφοντας ότι "Οι Μακεδόνες είναι το τελευταίο μετά τους Δωριείς κύμα του ελληνισμού5 ".

- Την αποδέχθηκε ο ιστορικός  Fr. Munzer6  που έγραψε ότι  "Το πρόβλημα της εθνικότητας των Μακεδόνων μελετήθηκε πολύ. Ξεκινώντας από τη γλωσσολογία ο Otto Hoffmann  το έλυσε αποφασιστικά και σωστά δεχόμενος ότι οι Μακεδόνες ήταν Έλληνες."

- Ακόμη και επιστήμονες όπως ο H. Krahe7, διστακτικότεροι για τον ελληνισμό των αρχαίων Μακεδόνων, δε μιλούν πια για μη ελληνική εθνικότητα των Μακεδόνων αλλά για "μικρότερη ή μεγαλύτερη επίδραση που δέχτηκε η ελληνική γλώσσα των κυρίαρχων Μακεδόνων από τα θρακοϊλλυρικά φύλα που οι Μακεδόνες αφομοίωσαν".

- Παρομοίως ο W. Christ έγραψε:  "Ότι οι Μακεδόνες ήταν ελληνική φυλή ... είναι τώρα από όλους αναγνωρισμένο ... μόνο που η Θρακοφρυγική επίδραση επάνω στη γλώσσα τους υποτιμάται κάπως από τον Χατζηδάκη8,9".

-Και οι νότιοι αρχαίοι Έλληνες αφομοίωσαν  φύλα που ζούσαν στον ελλαδικό χώρο ή εισέδυσαν αργότερα, και χρησιμοποίησαν λέξεις και τοπωνύμια που προέρχονταν από τη  μη ελληνική  γλώσσα που χρησιμοποιούσαν παλαιότερα αυτά τα φύλα.  Όμως όλοι δέχονται ότι αυτό  δεν κλονίζει την εθνική  φυσιογνωμία   των Ελλήνων. 
Το ίδιο ακριβώς συνέβη και με τους Μακεδόνες Έλληνες  σε σχέση με τα φύλα που βρίσκονταν σε περιοχή που οι Μακεδόνες κατέλαβαν ή με φύλα που εισέδυσαν κάποια στιγμή στην περιοχή των Μακεδόνων. Μπορεί αυτά τα φύλλα να άφησαν κάποιες λέξεις ή τοπωνύμια, τελικά όμως αφομοιώθηκαν.


 Σημειώσεις


2. Τα ονόματα των μηνών στην αρχαία Αθήνα ήταν τα εξής:
Γαμηλιών, Ανθεστηριών, Ελαφηβολιών, Μουνυχιών, Θαργηλιών, Σκιροφοριών, Εκατομβιών, Μεταγειτνιών, Βοηδρομιών, Πυανοψιών, Μαιμακτηριών, Ποσειδεών,
Ποσειδεών Β΄.

3. P. Kretschmer: Sprache (Einleitung in die Altertumswissenschaft, τόμος 1, τεύχος 6 σελίδα 87)

4.E.Schwyzer: Griechische Grammatik (Munchen1939) I, 70. Ανάλογες θέσεις εξέφρασε και ο A. Fick στην Kuhn's Zeitschrift 22, 193 και ο F. Solmsen στην Berliner Philot 1907 σ.275

5. Otto Reche: Rasse und Heimat der Indogermanen σ. 54 "

6. Fr. Munzer: Die Politische Vernichtung des Griechentums (Leipzig 1925) σ.4

7. H. Krahe: στις Indogermanen Forschngen 56 (1938) σ. 43

8. W.Christ στην Geschihteder Griachischen Literatur 2, σ. 2

9. Ελληνική χωρίς καμιά επιφύλαξη θεωρούν την αρχαία μακεδονική γλώσσα και κορυφαίοι ξένοι ιστορικοί και γλωσσολόγοι όπως οι Ζόλμσεν (F. Solmsen), Χάμμοντ (N.G. Hammond) και Χόφμαν (Otto Hoffmann), αναφέρεται στην Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα, στον τόμο ΕΛΛΑΔΑ , στο θέμα Διάλεκτοι της ελληνικής γλώσσας .


Προσθήκη (24 - 09 - 2011)

Όσα αναφέρω στην ανάρτησή μου είχαν περιληφθεί στη διάλεξη του Νικολάου Ανδριώτη του 1952. Είναι για αυτόν το λόγο χρήσιμο να δούμε και να εξετάσουμε τις ενδεχόμενες αντιρρήσεις νεωτέρων μελετητών αλλά και να παρουσιάσουμε σημαντικότατα νεότερα ευρήματα που έχουν άμεση σχέση με το θέμα μας. Θα ξεκινήσουμε όμως με μιαν ανακεφαλαίωση των επιχειρημάτων που έχουν ήδη παρατεθεί στην ανάρτησή μου προς επιβεβαίωση της ελληνικότητας των αρχαίων Μακεδόνων και της αρχαίας μακεδονικής γλώσσας. Δύο εδάφια αυτής της ανακεφαλαίωσης αναφέρουν πληροφορίες που δεν προέρχονται από τη διάλεξη του 1952 και σε ένα τρίτο διατυπώνεται επιχείρημα που προέρχεται από τη διάλεξη αυτή αλλά δεν είχε το είχα προβάλει με καθαρότητα. Αυτά τα τρία εδάφια επισημαίνονται με ένα αστεράκι στην αρχή της παράθεσης τους.

-Από την εξέταση του γλωσσικού υλικού που υπάρχει προκύπτει αναμφισβήτητα ότι η μακεδονική είναι όπως και η ελληνική, γλώσσα του κλάδου centum των ινδοευρωπαϊκών γλωσσών ενώ οι θρακικές και ιλλυρικές γλώσσες ανήκουν στον κλάδο satem.

-Δεν υπάρχει απολύτως καμιά γλωσσική ένδειξη που να δικαιολογεί την υπόθεση να ήταν η αρχαία μακεδονική γλώσσα, γλώσσα θρακική ή ιλλυρική

-Όλες σχεδόν οι μακεδονικές λέξεις και σχεδόν όλα τα μακεδονικά ονόματα που έχουν διασωθεί είναι λέξεις ελληνικές και ονόματα ελληνικά που μάλιστα κατά κανόνα όχι ανεξαίρετο είναι διαφορετικά από τα ονόματα και τις λέξεις που χρησιμοποιούντο από τους Έλληνες του νότου, όμως το επαναλαμβάνω, είναι ελληνικά ονόματα και λέξεις.

-Η αρχαία ελληνική του νότου και η αρχαία μακεδονική έχουν μια σειρά κοινών χαρακτηριστικών που δεν υπάρχουν σε καμιάν άλλη γλώσσα

-Οι φωνητικές διαφορές της αρχαίας ελληνικής του νότου και της αρχαίας μακεδονικής είναι εξηγήσιμες ιστορικά

-*Ο Ηρόδοτος και σε άλλη χρονική περίοδο ο Ελλάνικος ο Μυτιληναίος επισκέφθηκαν οι ίδιοι τη Μακεδονία σε εποχή που ήταν ακόμη μικρή δύναμη, και κατέθεσαν την προσωπική τους μαρτυρία για την ελληνικότητα των Μακεδόνων και της γλώσσας τους. Ο Ελλάνικος αναφέρει ότι μπορούσε χωρίς δυσκολία να συνομιλεί με τους Μακεδόνες. Και ο Ηρόδοτος και ο Ελλάνικος δεν έκαναν διάκριση μεταξύ αρχόντων και υπηκόων.

-*Ο Φιλώτας είχε ζητήσει να μιλήσει προς τους άνδρες του Αλέξανδρου όχι Μακεδονιστί αλλά στην ελληνική κοινή, όχι για να τον καταλαβαίνουν και οι άλλοι Έλληνες εκτός τους Μακεδόνες αλλά όπως είχε ο Φιλώτας αναφέρει για να τον καταλαβαίνουν ευκολότερα οι υπόλοιποι Έλληνες (Hammond). Αυτό φυσικά σημαίνει ότι οι αρχαίοι Έλληνες μπορούσαν να καταλάβουν τη γλώσσα των Μακεδόνων στρατιωτών.

-*Οι βασιλείς των Μακεδόνων υιοθέτησαν την αττική διάλεκτο ως γλώσσα του βασιλείου τους.

-Οι Μακεδόνες βασιλείς και αξιωματούχοι έκαναν με δική τους πρωτοβουλία την αττική διάλεκτο , "γλώσσα όλου του κόσμου"

- Οι Μακεδόνες βασιλείς και αξιωματούχοι διαλαλούσαν προς όλες τις κατευθύνσεις την ελληνικότητα των Μακεδόνων

-Αν παρά τα όσα δείχνουν τα γλωσσικά κριτήρια, παρά την μαρτυρία του Ηρόδοτου και του Ελλάνικου, παρά τα όσα δείχνει η περίπτωση του Φιλώτα ισχυριστούν κάποιοι ότι μπορεί οι Μακεδόνες βασιλείς ευγενείς και αξιωματούχοι να ήταν Έλληνες αλλά ο πληθυσμός που διοικούσαν ήταν αλλόγλωσσος, θα πρέπει να σκεφτούν ότι δεν είναι δυνατό σε εποχή που δεν υπήρχαν ούτε σχολεία, ούτε οργανωμένη εκκλησία, ούτε έντυπα, να εξελληνίσουν οι βασιλείς και οι ευγενείς της Μακεδονίας αλλόγλωσσο λαό και να μη διατηρήσει ο λαός αυτός παράλληλα και στοιχεία της γλώσσας του, και ότι μόνο ελληνικές λέξεις και ελληνικά ονόματα έχουν διασωθεί από τη μακεδονική γλωσσική κληρονομιά.

-Και μπορεί οι Μακεδόνες, άρχοντες και διοικούμενοι από κοινού, να εξελλήνισαν και να αφομοίωσαν φύλα που κατοικούσαν πριν από τους Μακεδόνες στην περιοχή που οι Μακεδόνες εποίκισαν ή φύλλα που εισέδυσαν αργότερα. Αυτό όμως δεν κλονίζει καθόλου την εθνική τους φυσιογνωμία. Άλλωστε και οι ΄Ελληνες του νότου εξελλήνισαν και αφομοίωσαν  φύλα που ζούσαν ή εισέδυσαν αργότερα στον ελλαδικό χώρο και μάλιστα πήραν από αυτά τα φύλα σημαντικά στοιχεία χωρίς να θεωρηθεί από κανέναν ότι κλονίστηκε η εθνική τους φυσιογνωμία.

-Ο κορυφαίος Αυστριακός γλωσσολόγος P. Kretschmer, που όπως είδαμε πρώτος μεταξύ των γλωσσολόγων αμφισβήτησε την ελληνικότητα της αρχαίας μακεδονικής εξ αιτίας των φωνητικών διαφορών της με τις άλλες ελληνικές διαλέκτους που έχουμε αναφέρει, αισθάνθηκε από τη δύναμη των πραγμάτων την ανάγκη να αναθεωρήσει ο ίδιος την παλαιότερη γνώμη του και να δεχτεί τελικά την ελληνικότητά της μακεδονικής.
(Ας σημειωθεί οτι στη βικιπέδια εμφανίζεται η αρχική θέση του P. Kretschmer ως η θέση του και αγνοείται εντελώς η τελική του θέση).

-Όλοι σχεδόν οι ειδικοί που καταπιάστηκαν με το θέμα δέχτηκαν τελικά την ελληνικότητα των Μακεδόνων και της γλώσσας τους.

Ας δούμε τώρα τα νεότερα. 

Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Ιωάννης Α. Ακαμάτης αναφέρει μεταξύ άλλων τα παρακάτω (αντιγράφω).

"Για μεγάλο χρονικό διάστημα η γλώσσα που μιλούσε ο λαός των Μακεδόνων υπήρξε αντικείμενο συζητήσεων και διαφορετικών προσεγγίσεων. Από μερικούς μάλιστα ερευνητές, τον αμερικανό καθηγητή BORZA και τους μαθητές του, θεωρήθηκε πως το σύνολο των ελληνικών επιγραφών που βρέθηκε στη μεγάλη Τούμπα της Βεργίνας ανήκουν στους συγγενείς των βασιλέων, αφού οι τάφοι είναι βασιλικοί. Η γλώσσα τους λένε είναι φυσικό να είναι η ελληνική αφού οι ίδιοι μελετητές υποστηρίζουν πως η βασιλική οικογένεια και η ανώτατη τάξη μόνο είχαν εξελληνιστεί. Είναι όμως έτσι τα πράγματα; Είναι προφανές πως το επιχείρημα αυτό θα κατέπιπτε αν είχαμε ελληνικά κείμενα που ανήκουν στους κοινούς ανθρώπους και χρονολογούνται πριν από τα χρόνια του Μεγάλου Αλεξάνδρου και της κοινής ελληνικής, ας πούμε πριν από τα μέσα του 4ου αι. π.Χ." ........


"Όμως το πρώιμο νεκροταφείο της Αγοράς της Πέλλας μας έδωσε τα πιο σημαντικά ευρήματα. Από το τέλος του 5ου αι. π.Χ. προέρχεται η επιτύμβια στήλη του Ξάνθου, eνός φτωχού σχετικά παιδιού. Για να γίνει η μικρή στήλη ξαναχρησιμοποιήθηκε ένα κομμάτι μάρμαρο. Η επιγραφή στη στήλη γράφει: ΞΑΝΘΟΣ/ΔΗΜΗΤΡΙΟ/Υ ΚΑΙ ΑΜΑ/ΔΙΚΑΣ ΥΙΟΣ." ........


"Άλλο ένα εύρημα από το νεκροταφείο της περιοχής της Αγοράς ανήκει σε ένα ενεπίγραφο μολύβδινο έλασμα, που αποτελεί εξ αιτίας και του περιεχομένου του κειμένου της επιγραφής του έναν κατάδεσμο. Κατάδεσμο έλεγαν οι αρχαίοι κάτι που με μαγικό τρόπο προξενεί εμπόδιο ή βλάβη σε κάποιον ή καταναγκασμό του να κάνει ή να μην κάνει κάτι.
Είναι ένα σημαντικότατο απόκτημα της αρχαιολογικής έρευνας που πραγματοποιείται στη Μακεδονία τα τελευταία χρόνια. Το κείμενο αυτό, κατά την άποψή μου, μπορεί αποφασιστικά να βοηθήσει στην κατανόηση της Μακεδονικής διαλέκτου. Είναι ως αυτή τη στιγμή, το μοναδικό διαλεκτικό κείμενο της μακεδονικής. Η σημασία του αυξάνει ακόμα περισσότερο γιατί είναι σχετικά εκτεταμένο κείμενο. Αυτό το κείμενο που είναι έτοιμο προς δημοσίευση, μόλις εμφανιστεί, είμαι βέβαιος πως θα σχολιαστεί ευρύτατα από τους ειδικούς γλωσσολόγους. Η πινακίδα ήρθε στο φως μέσα σε ένα τάφο ενός ταπεινού ατόμου. Το κείμενο παρουσιάζει σχέσεις με την αττική στη σύνταξη. Όμως διαφέρει από την αττικο-ιωνική ομάδα στα εξής:


1. Το α δεν γίνεται δευτερεύον η, βλ. πχ. Θετίμα, αντί Θετίμη, γάμαι αντί γήμαι, άλλα αντί άλλη, έρημα αντί έρημη, κακά αντί κακή.

2. Η συνίζηση του α και ο γίνεται α όχι ω, πχ. Ταν άλλαν πασάν αντί των άλλων πασών, χηράν αντί χηρών κ.λ.π.

3. Γενικά και άλλες ιδιαιτερότητες μας βοηθούν να κατατάξουμε την γλώσσα του κειμένου στην ομάδα των ΒΔ δωρικών ελληνικών βέβαια διαλέκτων. Αυτή λοιπόν είναι η Μακεδονική και αυτή εννοείται όταν ο Αλέξανδρος μιλά στους στρατιώτες του Μακεδονιστί."



Επί του θέματος ο Τζέημς Ο'Νηλ (James L. O'Neil ) του πανεπιστήμιου του Σίδνεϊ, στην παρουσίαση της επιγραφής το 2005 στο Συνέδριο της Αυστραλοασιατικής Εταιρείας Κλασσικών Σπουδών, επιβεβαιώνοντας τον Ηρόδοτο γράφει:
"Ένας κατάδεσμος του 4ου π.Χ. αι. από την Πέλλα υποδεικνύει τύπους καθαρά δωρικούς, αλλά σε μια διαφορετική μορφή της δωρικής από όλες τις δυτικές διαλέκτους των περιοχών που συνόρευαν με τη Μακεδονία. Άλλες τρεις, πολύ σύντομες, επιγραφές του 4ου αι. είναι αναμφίβολα δωρικές. Δείχνουν ότι ομιλείτο στην Μακεδονία μια δωρική διάλεκτος, από τους δυτικούς τύπους των ελληνικών ονομάτων που βρέθηκαν στην Μακεδονία. Ωστόσο, μεταγενέστερες μακεδονικές επιγραφές είναι γραμμένες στην ελληνιστική κοινή, στην οποία αποφεύγονται τόσο οι δωρικοί τύποι όσο και η μακεδονική προφορά των συμφώνων.



Ο κατάδεσμος της Πέλλας βρέθηκε στην Πέλλα το 1986 και δημοσιεύτηκε στο Hellenic Dialectology Journal το 1993. Το μελέτημα του Τζέημς Ο'Νήλ που περιλαμβάνει και το κείμενο του κατάδεσμου αυτούσιο και μεταφρασμένο έχει δημοσιευθεί στον ιστότοπο History of Macedonia. Ας δούμε λοιπόν αυτό το κείμενο και τη μετάφρασή του.


ΘΕΤΙΜΑΣ ΚΑΙ ΔΙΟΝΥΣΟΦΩΝΤΟΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΚΑΙ ΤΟΝ ΓΑΜΟΝ ΚΑΤΑΓΡΑΦΩ

ΚΑΙ ΤΑΝ ΑΛΛΑΝ ΠΑΣΑΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΙ ΧΗΡΑΝ ΚΑΙ ΠΑΡΘΕΝΩΝ ΜΑΛΙΣΤΑ ΔΕ ΘΕΤΙΜΑΣ

ΚΑΙ ΠΑΡΚΑΤΤΙΘΕΜΑΙ ΜΑΚΡΩΝΙ ΚΑΙ ΤΟΙΣ ΔΑΙΜΟΣΙ ΚΑΙ ΟΠΟΚΑ ΕΓΟ ΤΑΥΤΑ ΔΙΕΛΕΞΑΙΜΙ ΚΑΙ ΑΝΑΓΝΟΙΗΝ ΠΑΛLΙΝ ΑΝΟΡΟΞΑΣΑ

ΤΟΚΑ ΓΑΜΑΙ ΔΙΟΝΥΣΟΦΩΝΤΑ ΠΡΟΤΕΡΟΝ ΔΕ ΜΗ ΜΗ ΓΑΡ ΛΑΒΟΙ ΑΛΛΑΝ ΓΥΝΑΙΚΑ ΑΛΛ Η ΕΜΕ

ΕΜΕ ΔΕ ΣΥΝΚΑΤΑΓΗΡΑΣΑΙ ΔΙΟΝΥΣΟΦΩΝΤΙ ΚΑΙ ΜΗΔΕΜΙΑΝ ΑΛΛΑΝ

ΙΚΕΤΙΣ ΥΜΩΝ ΓΙΝΟΜΑΙ ΦΙΛΑΝ ΟΙΚΤΙΡΕΤΕ ΔΑΙΜΟΝΕΣ ΦΙΛ[Ο]Ι ΔΑΓΙΝΑ ΓΑΡΙΜΕ ΦΙΛΩΝ ΠΑΝΤΩΝ ΚΑΙ ΕΡΗΜΑ ΑΛΛΑ [....]Α ΦΥΛΑΣΣΕΤΕ ΕΜΙΝ Ο[Π]ΩΣ ΜΗ ΓΙΝΕΤΑΙ ΤΑΥΤΑ ΚΑΙ ΚΑΚΑ ΚΑΚΩΣ ΘΕΤΙΜΑ ΑΠΟΛΗΤΑΙ

[....]ΑΛ[-].ΥΝΜ .. ΕΣΠΛΗΝ ΕΜΟΣ ΕΜΕ ΔΕ ΕΥΔΑΙΜΟΝΑ ΚΑΙ ΜΑΚΑΡΙΑΝ ΓΕΝΕΣΤΑΙ



Για τον γάμο της Θετίμας και του Διονυσοφώντα γράφω την κατάρα,

και για όλες τις άλλες γυναίκες, χήρες και παρθένες, αλλά για τη Θετίμα περισσότερο

και αναθέτω στον Μάκρωνα και τους δαίμονες ότι μόνον όταν ξεθάψω και ξετυλίξω και ξαναδιαβάσω

τότε να παντρευτούν τον Διονυσοφώντα και όχι πριν και είθε να μην παντρευτεί άλλη γυναίκα, παρά μόνον εμένα

και είθε να γεράσω με τον Διονυσοφώντα και κανέναν άλλο.

Ικέτιδά σας είμαι, δείξτε ευσπλαχνία στην ευνοουμένη σας, αγαπημένοι δαίμονες στην Δαγίνα(;)γιατί με εγκατέλειψαν όλοι οι αγαπημένοι μου παρακαλώ φυλάξτε με αυτά να μη συμβούν, και με τρόπο κακό να χαθεί η Θετίμα

και σε μένα δώστε ευδαιμονία και μακαριότητα.


Όλες οι λέξεις στον τάφο του ΞΑΝΘΟΥ είναι ελληνικές. Και είναι γραμμένες στον τάφο ενός φτωχού αγοριού και όχι ενός "ευγενούς". Και όλες οι λέξεις στο κείμενο του κατάδεσμου, που είναι κείμενο  μιας νέας άσημης Μακεδόνισας και όχι μιας πριγκίπισσας, είναι λέξεις ελληνικές. Και αυτό αποτελεί μια ακόμη πολύ ισχυρή επιβεβαίωση της ελληνικότητας των αρχαίων Μακεδόνων και της γλώσσας τους. Δωρικό γένος θεωρούσε τους Μακεδόνες ο Ηρόδοτος. Οι ειδικοί λένε τώρα ότι η μακεδονική αποτελεί μορφή της δωρικής διαλέκτου. Έτσι οι μελετητές ή οι σελίδες που  αγνοούν μαρτυρίες, πορίσματα της έρευνας, ιστορικά δεδομένα και τις πολύ πειστικές  ενδείξεις από τη γλωσσική κληρονομιά για το θέμα μας, ή θεωρούν ότι κάτι μπορεί να παρουσιάζεται ως βάσιμο επειδή απλά κάποτε κάποιος το είπε, θα έχουν στο μέλλον απέναντι σε αυτό που προβάλουν ένα ακόμη ιδιαίτερα σοβαρό στοιχείο που θα τους διαψεύδει.

Θα κλείσω προσθέτοντας ότι στην ιστοσελίδα του καθηγητή Ιωάννη Ακαμάτη από την οποία πήρα τις πληροφορίες για τα ευρήματα της Πέλλας, αναφέρονται και άλλες ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες θέσεις που δεν αφορούν όμως άμεσα το θέμα μας και ότι το γραμμένο στα Αγγλικά  κείμενο του Τζέημς Ο'Νήλ περιλαμβάνει ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες που αφορούν το θέμα μας  και περιέχει όπως έχω ήδη αναφέρει, αυτούσιο το κείμενο του κατάδεσμου. Ενδιαφέρουσα και αναλυτική είναι τέλος η εισήγηση (στα αγγλικά) του Marcus Alexander Templar στο ένατο συνέδριο για θέματα ελληνικής γλωσσολογίας του Τμήματος Γλωσσολογίας του Πανεπιστημίου του Σικάγου με τίτλο  Hellenic Migrations and Katadesmos:A Paradigm of Macedonian Speech ( 30 Οκτωβρίου 2009).



Ιωάννης Κουμερτάς (Περιηγητής)

11 Ιουν 2010

Διεθνής οικονομία: Προβλέψεις του 1998





ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟΥ
Κάνετε αριστερό κλικ εδώ








Αναρτήσεις με σχετικό θέμα











Διεθνής οικονομία: Προβλέψεις του 1998


Με τον τίτλο "Όταν το σπίτι του γείτονα καίγεται..." είχε δημοσιευθεί στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, στις 27 Σεπτεμβρίου 1998, άρθρο του οικονομολόγου Νίκου Α. Κεράνη. Στον υπέρτιτλο αναγραφόταν δεξιά η λέξη ΑΠΟΨΕΙΣ και αριστερά η φράση
Η παγκοσμιοποίηση εμπεριέχει τον κίνδυνο μακροπρόθεσμα να φέρει την εξαθλίωση εκεί που οι οικονομίες ευημερούν.
Κάτω από τον τίτλο υπήρχε υπογραμμισμένη η φράση
Η Ευρωπαϊκή ευημερία απειλείται από τον αθέμιτο ανταγωνισμό που ασκούν οι φθηνές χώρες όπου το κράτος πρόνοιας αποτελεί άγνωστη λέξη...
Επειδή βρίσκω το άρθρο και ενδιαφέρον και επίκαιρο, όχι ειδικά για τα ελληνικά προβλήματα αλλά γενικότερα, παραθέτω κάποια σημεία του άρθρου. Η επιλογή των σημείων που παραθέτω είναι φυσικά δική μου. Δικές μου είναι και οι υπογραμμίσεις.

Στο άρθρο επισημαίνεται αρχικά ότι,
"... τα κεκτημένα στα οποία είχαν συνηθίσει (οι Ευρωπαίοι) τελούν πλέον υπό αίρεση. ... Ένα είναι σίγουρο:
Tο προφίλ του ευρωπαϊκού κράτους πρόνοιας αν δεν ληφθούν μέτρα, θα είναι σύντομα παρελθόν. Χειρότερα δε, η σπειροειδής βύθιση, στην οποία θα εισέλθει η κοινωνία της Ε.Ε. δεν θα βρίσκει εύκολα τον πυθμένα, διότι δεν θα υπάρχει μέγιστο στις θυσίες που θα απαιτηθούν.
Την ώρα που οι ευρωπαϊκές ηγεσίες ζητούν από τους λαούς τους θυσίες για να γίνουν ανταγωνιστικότεροι, άλλες χώρες είναι ήδη απίστευτα ανταγωνιστικές"

Ο αρθρογράφος Νίκος Κεράνης έδινε ένα παράδειγμα.

"Προ όλίγων μηνών" (βρισκόμαστε στο Σεπτέμβριο του 1998) "το CNN παρουσίασε μια κατηγορία ανθρώπων που εργάζονται στο Μεξικό στα σύνορα με τις ΗΠΑ. Οι άνθρωποι αυτοί εργάζονται σε συνθήκες αθλιες που καταστρέφουν την υγεία τους σε τρία με τέσσερα χρόνια. Όταν αρχίσουν οι αλλεργίες, τα προβλήματα με την όραση ή τα νεφρά τους, απολύονται για να αντικατασταθούν με μια νέα γενιά εργαζομένων. ... Και το κόστος της εργασίας περιορίζεται στο 15% του ποσού που θα πληρωνόταν σε Αμερικανούς εργαζόμενους για την ίδια εργασία."

Η τεκμηρίωση στο άρθρο των παραπάνω γίνεται με αναφορά σε βιβλίο του αμερικανού καθηγητή David Korten. Και το άρθρο συνεχίζει.

"... Το Μεξικό ανταγωνίζεται έτσι αθεμίτως αλλά επιτυχώς τους ανταγωνιστές του. Και η κυβέρνησή του, για να εξασφαλίσει τη συνέχιση αυτής της κατάστασης, φροντίζει να μην επιτρέπει ούτε διεκδικήσεις, ούτε εξεγέρσεις. ... Και δεν είναι μόνο το Μεξικό. Είναι η Κίνα, η Μαλαισία, η Ινδονησία, η Ταϊλάνδη, με απίστευτες για τους Ευρωπαίους πρακτικές που αφορούν και την εργασία παιδιών και την απουσία ασφάλισης της υγείας."  
Αφορούν και την ένταση και τη διάρκεια της ημερήσιας και της εβδομαδιαίας εργασίας θα πρόσθετα.


"Ασφαλώς λοιπόν, πολλά από τα προϊόντα που αγοράζουμε και προέρχονται από αυτές τις χώρες εμπεριέχουν μεν τα δάκρυα των παιδιών, την απώλεια της βασικής τους εκπαίδευσης, είναι όμως φθηνότερα και έτσι συμφέρουν. ... Τα προϊόντα αυτού του αθέμιτου ανταγωνισμού όμως, εκτός του κοινωνικού ντάπινγκ , εκτός από τη συμφέρουσα για εμάς τιμή αγοράς, εμπεριέχουν και αποσταθεροποιητικά για την ευρωπαϊκή κοινωνία στοιχεία."

Και τελικά για όλες τις κοινωνίες προσθέτω. Και ο συντάκτης του άρθρου εξηγεί τη γνώμη του.

"Με δεδομένη την υφιστάμενη (1998) και την επερχόμενη παγκόσμια οικονομική ύφεση, διαρκώς περισσότεροι άνθρωποι θα προσφέρονται να εργασθούν για ολοένα λιγότερα χρήματα, παραχωρώντας αναγνωρισμένα δικαιώματά τους και καθιστάμενοι πρακτικώς δούλοι για να επιβιώσουν. Αυτή η εξαθλίωση είναι βέβαιο ότι θα έχει συνέπειες σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας και θα μεταδοθεί σαν φωτιά και στα θεωρούμενα ως ασφαλή προπύργια της ΟΝΕ.
Πόσο χαμηλά θα είναι το χαμηλά που θα φτάσουμε πριν οι κοινωνικές αναταραχές ή οι περιβαντολογικοί περιορισμοί εξαφανίσουν ότι ξέρουμε; Πόσες θυσίες είναι διατεθειμένοι να κάνουν οι Ευρωπαίοι για να παραμείνουν ανταγωνιστικοί;"

Το καλάθι δεν έχει πάτο έχει πει παραπάνω ο αρθρογράφος και συνεχίζει.

"... Και το χειρότερο πρόβλημα για την Ευρώπη δεν είναι ούτε η περιβαντολογική υποβάθμιση, ούτε ο αθέμιτος ανταγωνισμός. Είναι ο συνδυασμός των παραπάνω με το γεγονός ότι γερνάει. ... Δεν τολμάει κανείς να φανταστεί τι θα γίνει όταν η σχεδόν ανελαστική αγορά εργασίας δεχόμενη έξωθεν πιέσεις από ελαστικότερες αγορές, διαπιστώσει ότι δεν μπορεί να συντηρήσει τους συνταξιούχους της και ότι νεώτερες πληθυσμιακά χώρες την πολιορκούν. ... Η παγκοσμιοποίηση είναι ωραία σαν έννοια, είναι όμως επικίνδυνη αν δεν σχεδιαστεί σωστά." Έτσι όπως έχει σχεδιαστεί και γίνεται, "βραχυπρόθεσμα αυξάνει τα κέρδη 500 πολυεθνικών, μεσοπρόθεσμα φέρνει την ύφεση σε προνομιούχες περιοχές και μακροπρόθεσμα φέρνει την εξαθλίωση προ των πυλών μας."

Σε βάθος χρόνου φέρνει την εξαθλίωση παντού, θα έλεγα. Το άρθρο πρότεινε (τότε το 1998) μέτρα για την αποτροπή της κρίσης:

"... Για να προστατεύσει η Ευρώπη την ευημερία της θα πρέπει να ληφθούν μέτρα όπως:

- Ο έλεγχος στα προίόντα που εισάγονται στην Ε.Ε. ώστε να πληρούνται οι αποδεκτές κοινωνικές και περιβαντολλογικές συνθήκες,
- η σταδιακή προσαρμογή των αναπτυσσόμενων χωρών σε αποδεκτές πρακτικές, ώστε η είσοδός τους στην παγκοσμοιοποιημένη οικονομία να μην συνεπάγεται αποσταθεροποιητικές τάσεις σαν αυτές που ζούμε τους τελευταίους μήνες, (1998), και
- ο σταδιακός έλεγχος της αύξησης του πληθυσμού της γης.

Αν δεν ληφθούν εγκαίρως κατάλληλα μέτρα, οι κρίσεις που θα έρθουν ... θα είναι κρίσεις λόγω ελλείψεως. Και η Ευρώπη ... για διάστημα άνω του μισού αιώνος δεν έχει μάθει σε ελλείψεις.",
κατέληγε αυτό το κατά τη γνώμη μου εξαιρετικά ενδιαφέρον άρθρο του οικονομολόγου Νίκου Κεράνη που δημοσιεύτηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 1998. Θα προσθέσω δυο λόγια ακόμη.

Το 1919, μετά τον Α΄παγκόσμιο πόλεμο δημιουργήθηκε με τη συνθήκη των Βερσαλιών η Κοινωνία των Εθνών, πρόδρομος του ΟΗΕ, και στα πλαίσιά της η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ). Η ΔΟΕ έχει ενταχθεί σήμερα στον ΟΗΕ και μέλη της μπορούν να είναι κράτη μέλη του ΟΗΕ. Έργο της ΔΟΕ ήταν και είναι μεταξύ άλλων και ή έκδοση προτύπων απασχόλησης (Labour Standards). Έχει εκδώσει περί τις 160 συμβάσεις εργασίας που καθορίζουν τους όρους και τις προϋποθέσεις εργασίας, την ημερήσια και την εβδομαδιαία διάρκεια της εργασίας, τα των ωρών εργασίας, τα της υγιεινής και της ασφάλειας της εργασίας, τα της ασφάλισης των εργαζομένων, τα της αμοιβής της εργασίας, είτε γενικά είτε για επιμέρους κλάδους και δραστηριότητες.
Τα μέλη της ΔΟΕ, τα κράτη δηλαδή, έχουν το δικαίωμα να κυρώνουν ή να μην κυρώνουν οποιαδήποτε από τις συμβάσεις εργασίας. Αν όμως κυρώσουν μια σύμβαση έχουν υποχρέωση να την τηρούν και υπάρχει μηχανισμός της ΔΟΕ που υποτίθεται ότι μπορεί να εξασφαλίσει αποτελεσματικό έλεγχο της εφαρμογής των συμβάσεων. Τα κράτη ενθαρρύνονταν να υιοθετούν και να τηρούν τις διεθνείς συμβάσεις εργασίας και υπετίθετο ότι αυτό θα οδηγούσε σε "παγκοσμιοποίηση" των όρων και των προϋποθέσεων παραγωγής προϊόντων και υπηρεσιών. Είναι αλήθεια ότι στο περιεχόμενο των διεθνών συμβάσεων εργασίας δεν είχαν ληφθεί επαρκώς υπόψη οι ανάγκες και τα προβλήματα των λιγότερο αναπτυγμένων χωρών. Είχε ξεκινήσει όμως μια διαδικασία που μπορούσε να διορθωθεί και να οδηγήσει όπου θα επιθυμούσαμε και μπορούσε να οδηγήσει σε έναν άλλο, έναν πιο ορθολογιστικό τρόπο παγκοσμιοποίησης.
Οι ΗΠΑ δεν είχαν κυρώσει παρά ελάχιστες διεθνείς συμβάσεις, οι παροχές όμως των αμερικανικών επιχειρήσεων προς τους εργαζομένους τους και τα δικαιώματα των εργαζομένων στις ΗΠΑ υπερέβαιναν σε πολλές περιπτώσεις τα προβλεπόμενα από τις διεθνείς συμβάσεις εργασίας. Μετά όμως την κατάρευση των κομμουνιστικών καθεστώτων και πιστεύω εξ αιτίας της έλλειψης αντίπαλου οικονομικοκοινωνικού συστήματος, επιβλήθηκε στις οικονομικές πολιτικές όλων των χωρών η αρχή της εξασφάλισης πλήρως ελεύθερου και χωρίς κανένα περιορισμό ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρήσεων. Ο "υγιής" ανταγωνισμός υποτίθεται ότι λύνει και τα προβλήματα των τιμών και γι αυτό δεν επιτρέπεται έλεγχος του κέρδους των επιχειρήσεων. Το κράτος ελέγχει μόνο ενδεχόμενες στρεβλώσεις του "υγιούς" ανταγωνισμού. Επιβλήθηκε ακόμη η αρχή του πλήρως ελεύθερου και χωρίς κανένα περιορισμό εμπορίου. Εδώ στην πράξη εξέλιπε και η απαίτηση να εξασφαλισθεί το ότι δεν θα αναπτύσσεται αθέμιτος ανταγωνισμός μεταξύ χωρών, όπως ο αθέμιτος ανταγωνισμός μεταξύ χωρών περιγράφεται στο άρθρο. Επίσης δεν εφαρμόζονται πλέον πολιτικές αντιντάπινγκ. Το αποτέλεσμα πιστεύω είναι να οδηγούμαστε εκεί που το άρθρο του 1998 περιγράφει.


Ιωάννης Κουμερτάς (Περιηγητής)       koumertas@hotmail.com